Angsten in relaties overwinnen: Van bindingsangst tot verlatingsangst
Angsten in relaties komen vaker voor dan je denkt. Of het nu gaat om de angst voor afwijzing, bindingsangst, verlatingsangst, jaloezie of onzekerheid – deze emoties kunnen een gezonde relatie ernstig belemmeren. In deze uitgebreide gids behandelen we alle aspecten van relationele angsten en geven we je concrete tools om ze te overwinnen. Of je nu zelf last hebt van deze angsten of een partner met deze uitdagingen hebt, dit artikel helpt je om een stevige basis te leggen voor een liefdevolle, gezonde relatie.
Inhoudsopgave
- Bindingsangst: De angst voor verbintenis
- Verlatingsangst: De angst om verlaten te worden
- Jaloezie: Wanneer onzekerheid de overhand neemt
- Onzekerheid in de liefde
- Omgaan met afwijzing in dating en relaties
- Onbeantwoorde liefde verwerken
- Anuptafobie: De angst om alleen te blijven
- De onderliggende oorzaken van relationele angsten
- Signalen herkennen bij jezelf en je partner
- Praktische stappen om angsten te overwinnen
- Wanneer professionele hulp nodig is
- Veelgestelde vragen
⚡ TL;DR – Snel Overzicht
Geen tijd om alles te lezen? Dit zijn de belangrijkste punten:
- Relationele angsten zijn normaal – Bindingsangst, verlatingsangst, jaloezie en onzekerheid komen veel voor
- De oorsprong ligt vaak in het verleden – Jeugdervaringen en eerdere relaties spelen een grote rol
- Herkenning is de eerste stap – Bewustwording van je angstpatronen is cruciaal
- Communicatie is essentieel – Open gesprekken met je partner helpen enorm
- Werk aan je zelfbeeld – Een gezond zelfvertrouwen vermindert angsten
- Professionele hulp werkt – Therapie kan het verschil maken bij hardnekkige angsten
- Je verdient liefde – Met de juiste aanpak zijn gezonde relaties mogelijk
Veelgestelde vragen over relationele angsten
Kunnen relationele angsten volledig verdwijnen?
Hoewel relationele angsten mogelijk niet volledig verdwijnen, kunnen ze wel aanzienlijk verminderen tot een niveau waarbij ze je leven niet meer beperken. Met de juiste tools en ondersteuning kun je leren om met je angsten om te gaan en gezonde relaties aan te gaan. Veel mensen ervaren dat hun angsten met de tijd minder intens worden, vooral wanneer ze actief aan zichzelf werken.
Hoe lang duurt het om relationele angsten te overwinnen?
Dit is voor iedereen anders en hangt af van verschillende factoren: de ernst van je angsten, hoe lang je ze al hebt, of je professionele hulp krijgt, en hoeveel tijd en energie je in het proces steekt. Voor sommige mensen kan het maanden duren, voor anderen jaren. Het belangrijkste is dat je vooruitgang boekt, hoe klein ook.
Kan ik een gezonde relatie hebben als ik relationele angsten heb?
Ja, absoluut! Veel mensen met relationele angsten hebben gezonde, liefdevolle relaties. De sleutel is bewustzijn en communicatie. Als je je angsten erkent en er open over communiceert met je partner, en als je actief werkt aan het managen van je angsten, kun je zeker een gezonde relatie hebben. Een begripvolle partner kan een groot verschil maken.
Is het normaal om meerdere typen angsten te hebben?
Ja, het is heel normaal om meerdere soorten relationele angsten tegelijk te ervaren. Bijvoorbeeld, iemand kan zowel bindingsangst als verlatingsangst hebben – bang om zich te binden maar ook bang om verlaten te worden. Deze angsten kunnen zelfs met elkaar samenhangen. Het belangrijkste is om ze allemaal te erkennen en er stap voor stap aan te werken.
Hoe weet ik of mijn partner het begrijpt?
Open communicatie is de sleutel. Leg je angsten uit aan je partner en geef concrete voorbeelden van hoe ze zich uiten en wat je nodig hebt. Een goede partner zal proberen te begrijpen en te ondersteunen, ook al begrijpen ze de angst zelf misschien niet volledig omdat ze het niet ervaren. Let op empathie, bereidheid om te leren, en acties die laten zien dat je partner je steunt.
Kunnen relationele angsten erger worden?
Ja, als ze niet worden aangepakt kunnen relationele angsten erger worden, vooral als je herhaaldelijk negatieve ervaringen hebt in relaties. Dat is waarom het zo belangrijk is om actie te ondernemen zodra je merkt dat angsten je leven beïnvloeden. Hoe eerder je eraan werkt, hoe beter.
Moet ik single blijven totdat ik mijn angsten heb overwonnen?
Niet per se. Je kunt ook aan je angsten werken terwijl je in een relatie bent, mits je open communiceert met je partner en zij bereid zijn om je te ondersteunen. Sommige mensen vinden het echter makkelijker om eerst aan zichzelf te werken voordat ze een nieuwe relatie aangaan. Dit is een persoonlijke keuze die afhangt van je situatie.
Hoe vertel ik een nieuwe date over mijn angsten?
Je hoeft niet alles in één keer te vertellen, zeker niet op een eerste date. Naarmate de relatie zich ontwikkelt en je elkaar beter leert kennen, kun je geleidelijk meer delen. Wacht tot je een basis van vertrouwen hebt opgebouwd. Wanneer je het wel vertelt, wees dan eerlijk maar niet overdreven dramatisch. Leg uit wat je angsten zijn en wat je eraan doet om ermee om te gaan.
Kunnen medicijnen helpen bij relationele angsten?
In sommige gevallen kunnen medicijnen (zoals antidepressiva of anti-angstmedicatie) helpen, vooral als je angsten gepaard gaan met depressie of een angststoornis. Medicijnen kunnen symptomen verlichten en therapie effectiever maken. Echter, medicatie alleen is zelden de oplossing – combinatie met therapie geeft meestal de beste resultaten. Bespreek dit altijd met een arts of psychiater.
Is het mijn schuld dat ik deze angsten heb?
Nee, het is niet jouw schuld. Relationele angsten komen vaak voort uit ervaringen waar je geen controle over had, zoals je opvoeding of traumatische gebeurtenissen. Wat wel in jouw handen ligt, is hoe je ermee omgaat nu. Je kunt kiezen om actie te ondernemen en hulp te zoeken. Het hebben van angsten is niet je schuld, maar eraan werken is wel je verantwoordelijkheid.
Wat is bindingsangst en hoe kun je het overwinnen?
Met bindingsangst wordt bedoeld “de angst om een intieme relatie aan te gaan”. Als je last hebt van bindingsangst dan kun je geen langdurige relatie met een partner aangaan zonder dat op een zeker moment de onrust ontstaat of je wel verder moet gaan met deze relatie en welke problemen dit in de toekomst, vooral voor jou, met zich mee zou kunnen brengen. Bij sommige mensen is de bindingsangst zo sterk dat het ze niet lukt om gedurende hun leven een langdurige relatie aan te gaan met een partner. Ze hebben vaak wel relaties, maar die blijven nooit lang bestaan.

Hoe om te gaan met bindingsangst in een relatie
Bindingsangst kan een grote hindernis zijn in een relatie. Het gevoel van angst voor verplichtingen kan leiden tot onzekerheid, vermijding van emotionele betrokkenheid en zelfs het verbreken van relaties. Of je nu op zoek bent naar een nieuwe relatie of al in een relatie zit, het is belangrijk om te begrijpen hoe je met deze angst kunt navigeren.
Angst om een nieuwe relatie aan te gaan
Het aangaan van een nieuwe relatie is voor iedereen spannend. Je stapt immers weer een heel nieuw verhaal in met iemand die mogelijk nog niet eens zo heel goed kent en je weet nooit wat dit weer gaat brengen. Het is zowel spannend als uitdagend om de ander beter te leren kennen. De initiële roes aan emoties en hormonen maken het in eerste instantie euforisch en uitnodigend, echter zullen er ook fases komen waarin je meer op daadwerkelijk gevoel wordt aangewezen.
In sommige gevallen is er aanvullend nog sprake van bindingsangst, waardoor het helemaal lastig wordt om je voor een daadwerkelijke relatie open te stellen. Er ligt een onderliggende angst voor afwijzing ten grondslag als je moeite hebt om een verbintenis aan te gaan. Dit komt door een angst voor hechting, uit een angst om afgewezen te worden, zoals je bent.

Hoe merk ik dat mijn partner bindingsangst heeft?
Het is soms lastig om je vinger te leggen op de bindingsangst van je partner. Want is het bindingsangst of iets anders waardoor hij of zij steeds aan jullie relatie twijfelt? Mensen met bindingsangst verbreken vaak een relatie om heel vreemde redenen. Zo kan het gebeuren dat je partner de relatie verbreekt met als argument “ik ben bang dat jij het uitmaakt dus dan doe ik het maar, dan ben ik je voor”. Terwijl jij helemaal niet de intentie had om jullie relatie te verbreken en dit dus ook nooit zo hebt uitgesproken. Jij bent gelukkig met je partner en wilt samen een toekomst opbouwen en het verbreken van je relatie was nooit bij je opgekomen. In dit voorbeeld spreken we ook wel van verlatingsangst.
Bindingsangst bij een nieuwe stap in de relatie
Bindingsangst treedt vaak op bij het zetten van een nieuwe stap in een relatie. Soms loopt een relatie stuk wanneer jullie net samen een huis hebben gekocht en net samenwonen. Of wanneer jullie plannen maken om te gaan samenwonen. Stel dat jullie een flink eind van elkaar vandaan wonen, en de ene partner slaagt er in om een nieuwe baan te vinden in de woonplaats van de ander. Nu staat niets jullie nog in de weg om te gaan samenwonen.
Maar in plaats dat je partner blij en enthousiast reageert krijg je een lauwe reactie en begint je partner afstand van je te nemen. Dit is het moment waarop de alarmbellen moeten gaan rinkelen. Zeg nooit je oude baan op of de huur van woning voordat je zeker weet dat samenwonen met je partner de juiste stap is. Als je eenmaal keuzes hebt gemaakt zijn die vaak niet of maar zeer lastig terug te draaien.

Hoe overwin ik bindingsangst?
Soms kunnen gesprekken met een psycholoog helpen als je last hebt van bindingsangst. De oorzaak achterhalen kan al veel helderheid bieden. Wie weet komt je angst uit je jeugd, omdat je bij voorbeeld zelf uit een gebroken gezin komt. Of is de bindingsangst ontstaan omdat je zelf meerdere keren door een toenmalige partner op een vervelende manier in de steek gelaten bent? Met een psycholoog kun je proberen dit te achterhalen. Als je op dat moment een relatie hebt en je wilt deze niet weer op bindingsangst laten stranden, is het ook goed om hier samen met je partner en eventueel een deskundige over te praten om te voorkomen dat jullie relatie misloopt.
Jeugdtrauma’s verwerken
Veelal is een dergelijke angst te herleiden naar de veiligheid die je in je jeugd hebt ervaren. Als hier veel onveiligheid was, is het lastig om je voor nieuwe ervaringen open te stellen uit een angst om opnieuw in eenzelfde ervaring te belanden. Je hebt niet geleerd hoe je je veilig kunt voelen bij anderen en stelt je hierdoor afstandelijk op. Uiteindelijk geef je hiermee je macht en gevoel van zeggenschap op, doordat je wilt dat de ander aan je bewijst dat het veilig is om met die persoon in zee te gaan. Dit leidt tot spanningen en afwijzingen, waardoor het voor jou opnieuw onveilig voelt.
Zodra de relatie een serieuzere vorm aanneemt, zul je vaak afhaken en je uit de relatie terugtrekken. Voor jou is het ergens ook niet veilig, omdat je niet goed weet hoe je je eigen veiligheid kunt garanderen. Vaak zoek je binnen een relatie een bepaalde geborgenheid, een steun die niet of nauwelijks gegeven wordt door de partner, die gewend is veiligheid meer als een vanzelfsprekendheid te nemen. Hierdoor kunnen botsingen ontstaan, die voor iemand met bindingsangst heel bedreigend over kunnen komen.
Door je bewust te zijn van de ervaringen uit je jeugd, kun je deze zekerheid aan jezelf gaan geven. Het deel in jou dat zich klein en onveilig voelt, kun je zelfstandig bescherming bieden en helpen anders in het leven te staan. Zo kun je op een meer gelijkwaardige manier een nieuwe relatie aangaan en veiligheid opeisen wanneer dit nodig blijkt.

Bindingsangst herkennen
Iemand met bindingsangst zal om kleinigheden voldoende reden zien om de relatie te verbreken. Ook kan een persoon met bindingsangst zich heel afstandelijk opstellen en zich emotioneel terugtrekken als er iets binnen de relatie verwacht wordt dat niet haalbaar lijkt of herkend wordt als veilig of wenselijk. De relaties die worden aangegaan zijn vaak kortstondig en intens, maar zijn geen lang leven geschonken. Het feit dat deze personen vaak verliefd worden op onbereikbare types helpt hierbij niet mee. Het kan benauwend aanvoelen als een partner meer van een persoon met bindingangst vraagt dan deze aan toe is te geven. Hierdoor eindigen relaties vaak al voordat ze goed en wel begonnen zijn.
Relatie saboteren
Er ligt vaak een sabotage aan ten grondslag, waardoor de mogelijkheid tot een stabiele relatie geen kans krijgt. Door te herkennen dat je bindingsangst hebt, kun je hiermee aan de slag. Het is belangrijk om dit in jezelf te accepteren, te herleiden waar het vandaan komt, zodat je deze angsten kunt helen en herstellen. Naarmate de angst voor een verbinding zal afnemen, zal het ook gemakkelijker worden om een relatie langer aan te houden.

Aanpak tegen bindingsangst
Om de strijd tegen bindingangst aan te gaan, is het belangrijk om bewustwording te krijgen over patronen. Ook is het verstandig inzicht te krijgen in het type partner dat je aantrekt. Zijn deze mensen emotioneel bereikbaar, afstandelijk of onbetrouwbaar? Wat zijn de overeenkomsten met je eigen angstpatronen? Door hier mee aan de slag te gaan, vergroot je eigen gevoel van eigenwaarde, iets dat je gaat helpen om sterker in je schoenen te staan en meer verweer te bieden tegen onveilige situaties. Het is daarnaast belangrijk om negatieve gedachten te draaien, zodat piekergedrag kan worden vermeden. Het is belangrijk om positieve ervaringen met mensen op te doen, zodat je beter leert vertrouwen.
Volwassen communicatie
In eerste instantie zul je jezelf moeten kunnen vertrouwen en geloven dat je jezelf zult kunnen beschermen tegen onprettige ervaringen. Het aangaan van een duidelijke en oprechte volwassen communicatie binnen de relatie is hierbij van essentieel belang. Zo zijn er zeker methodes aan te dragen die je kunnen helpen bij het overwinnen van je bindingsangst. Door hier zorgvuldig en met waardering voor jezelf mee aan de slag te gaan, zul je ook een geschikte partner ontmoeten die jou vertrouwen waard is.

Proces dat tijd en inspanning vergt
Het is belangrijk om te beseffen dat bindingsangst een normale reactie kan zijn op eerdere relatie-ervaringen. Het is ook belangrijk om te onthouden dat het overwinnen van bindingsangst niet iets is wat je van de ene dag op de andere kunt doen. Het is een proces dat tijd en inspanning vergt. Het is belangrijk om professionele hulp te zoeken als je denkt dat je bindingsangst je relaties of je leven belemmert.
Verlatingsangst: Wat is het en wat kun je eraan doen?
Verlatingsangst is de intense angst om door een geliefde verlaten te worden. Deze angst kan zo sterk zijn dat het je gedrag in relaties significant beïnvloedt. Mensen met verlatingsangst kunnen extreem veel moeite hebben met het aangaan van een relatie, omdat ze bang zijn dat deze toch niet zal standhouden. Tegelijkertijd kunnen ze zich binnen een relatie heel onzeker voelen en voortdurend bevestiging zoeken dat de ander nog steeds van hen houdt.

Hoe uit verlatingsangst zich?
Verlatingsangst kan zich op verschillende manieren manifesteren in een relatie. Vaak zie je dat mensen met verlatingsangst extra gevoelig zijn voor signalen die zouden kunnen wijzen op afwijzing of verlating. Een simpel uitstel van een afspraak of een korte periode waarin de partner minder bereikbaar is, kan al leiden tot intense angstgevoelens.
Kenmerkende gedragingen bij verlatingsangst zijn onder andere:
- Constant bevestiging zoeken dat de ander nog van je houdt
- Heel snel jaloers worden zonder duidelijke aanleiding
- Moeite hebben met alleen zijn
- Overmatig controleren van de partner (waar ben je, met wie ben je)
- Angst voor conflicten omdat dit tot een breuk zou kunnen leiden
- Jezelf kleiner maken om de ander niet te verliezen
De oorzaken van verlatingsangst
Net als bij bindingsangst liggen de oorzaken van verlatingsangst vaak in het verleden. Gebeurtenissen uit je jeugd kunnen een grote rol spelen bij het ontwikkelen van deze angst. Voorbeelden hiervan zijn:
- Scheiding van ouders op jonge leeftijd
- Verlies van een ouder door overlijden
- Emotionele verwaarlozing in de jeugd
- Eerdere traumatische relatiebreuken
- Onveilige hechting in de jeugd
Verlatingsangst in een relatie
Wanneer je in een relatie zit met iemand die verlatingsangst heeft, kan dit heel uitdagend zijn. De persoon met verlatingsangst heeft vaak veel geruststelling nodig en kan snel onzeker worden. Dit kan leiden tot spanning in de relatie, vooral als de partner het gevoel heeft constant bezig te moeten zijn met het geruststellen van de ander.
Het is belangrijk om open te communiceren over deze angsten. Als je zelf verlatingsangst hebt, probeer dan eerlijk te zijn tegen je partner over je gevoelens. Leg uit waar je angst vandaan komt en wat je partner kan doen om je te helpen. Tegelijkertijd is het belangrijk om te werken aan je eigen zelfvertrouwen en niet volledig afhankelijk te worden van je partner voor je gevoel van veiligheid.
Verlatingsangst overwinnen
Het overwinnen van verlatingsangst is een proces dat tijd kost, maar het is zeker mogelijk. Hier zijn enkele stappen die kunnen helpen:
- Erken de angst: Het eerste stap is erkennen dat je verlatingsangst hebt. Dit klinkt simpel, maar veel mensen ontkennen hun angsten of proberen ze weg te drukken.
- Zoek naar de oorsprong: Probeer te achterhalen waar je angst vandaan komt. Was er een specifieke gebeurtenis? Of is het een patroon dat zich door je hele leven heen herhaalt?
- Werk aan je zelfvertrouwen: Mensen met verlatingsangst hebben vaak een laag zelfbeeld. Door te werken aan je zelfvertrouwen kun je de angst verminderen.
- Leer alleen zijn: Het is belangrijk om te leren dat je ook zonder partner compleet bent. Besteed tijd aan jezelf en ontdek wie je bent als individu.
- Zoek professionele hulp: Een therapent kan je helpen om de onderliggende oorzaken van je angst aan te pakken en nieuwe, gezondere denkpatronen te ontwikkelen.
Jaloezie: Wanneer onzekerheid de overhand neemt
Jaloezie is een van de meest voorkomende emoties in relaties, maar wanneer het uit de hand loopt kan het zeer destructief zijn. Een beetje jaloezie kan normaal zijn – het laat zien dat je om iemand geeft. Maar extreme jaloezie kan een relatie ernstig beschadigen en is vaak een teken van diepe onzekerheid.

Wat is jaloezie precies?
Jaloezie is de angst om iemand te verliezen aan een rivaal, of de angst dat je partner meer aandacht aan iemand anders geeft dan aan jou. Het is een complexe emotie die bestaat uit verschillende gevoelens zoals angst, verdriet, woede en onzekerheid. Jaloezie kan zich richten op echte of vermeende rivalen – soms is er helemaal geen concrete aanleiding.
Signalen van ongezonde jaloezie
Een beetje jaloezie is menselijk, maar wanneer wordt het ongezond? Let op deze signalen:
- Je controleert constant de telefoon van je partner
- Je wilt weten waar je partner altijd is en met wie
- Je verbiedt je partner om bepaalde vrienden te zien
- Je wordt boos als je partner tijd met anderen doorbrengt
- Je beschuldigt je partner regelmatig van vreemdgaan zonder bewijs
- Je isoleert je partner van vrienden en familie
- Je voelt je bedreigd door elk contact dat je partner met anderen heeft
De oorzaken van jaloezie
Jaloezie komt vaak voort uit onzekerheid en een laag zelfbeeld. Als je niet gelooft dat je “goed genoeg” bent voor je partner, ben je bang dat hij of zij iemand beters zal vinden. Andere oorzaken kunnen zijn:
- Eerdere ervaringen met ontrouw (bij jezelf of bij ouders)
- Onveilige hechtingsstijl
- Angst voor verlating
- Gebrek aan vertrouwen (in jezelf of in de ander)
- Projectie van eigen gedrag (wie zelf vreemdgaat is vaak jaloers)
Omgaan met jaloezie in een relatie
Als je zelf met jaloezie kampt, is het belangrijk om dit te erkennen en eraan te werken:
- Communiceer openlijk: Vertel je partner over je gevoelens, maar zonder beschuldigingen. Gebruik “ik”-boodschappen: “Ik voel me onzeker wanneer…” in plaats van “Jij maakt me jaloers door…”
- Werk aan je zelfvertrouwen: Jaloezie komt vaak voort uit onzekerheid over jezelf. Focus op je eigen kwaliteiten en wat jij te bieden hebt.
- Check je gedachten: Vraag jezelf af: zijn mijn angsten gebaseerd op feiten of op veronderstellingen? Vaak blijkt dat je je zorgen maakt over dingen die helemaal niet waar zijn.
- Geef je partner ruimte: Een gezonde relatie vereist dat beide partners ook tijd voor zichzelf en voor hun eigen vrienden hebben.
- Bouw vertrouwen op: Vertrouwen is de basis van elke relatie. Als je merkt dat je je partner niet kunt vertrouwen zonder goede reden, werk dan aan dit aspect van de relatie.
Als je partner extreem jaloers is, kan dit ook belastend zijn. Het is belangrijk om grenzen te stellen en duidelijk te maken wat acceptabel gedrag is en wat niet. Je hebt recht op je eigen leven, vrienden en privacy, ook binnen een relatie.
Onzeker in de liefde? Dit helpt je verder!
Onzekerheid in relaties is heel normaal, vooral in het begin van een nieuwe relatie of na negatieve ervaringen in het verleden. Toch kan te veel onzekerheid een belemmering vormen voor een gezonde, liefdevolle relatie. Onzekerheid kan zich op verschillende manieren uiten en kan zowel over jezelf gaan als over de relatie zelf.

Verschillende vormen van onzekerheid
Onzekerheid in relaties kan verschillende vormen aannemen:
- Onzekerheid over jezelf: Ben ik wel goed genoeg? Ben ik aantrekkelijk genoeg? Verdien ik deze liefde wel?
- Onzekerheid over de ander: Houdt mijn partner echt van mij? Vindt hij/zij mij nog aantrekkelijk?
- Onzekerheid over de relatie: Is dit wel de juiste persoon? Hebben we een toekomst samen?
- Onzekerheid over je eigen gevoelens: Ben ik wel echt verliefd? Of ben ik uit gemak in deze relatie?
Waarom ben je onzeker in de liefde?
Onzekerheid in relaties kan verschillende oorzaken hebben. Vaak speelt je zelfbeeld een grote rol. Als je weinig zelfvertrouwen hebt, is het moeilijk om te geloven dat iemand echt van je kan houden. Je denkt misschien dat je niet interessant, mooi of slim genoeg bent.
Andere oorzaken van onzekerheid zijn:
- Negatieve ervaringen in eerdere relaties
- Gebrek aan erkenning of bevestiging in je jeugd
- Vergelijkingen met anderen (social media kan dit versterken)
- Angst voor afwijzing of verlating
- Perfectionisme – het gevoel dat je altijd perfect moet zijn
De impact van onzekerheid op je relatie
Onzekerheid kan een negatieve invloed hebben op je relatie. Je zoekt misschien constant naar bevestiging dat je partner nog van je houdt. Dit kan leiden tot klagerig of veeleisend gedrag, wat juist averechts werkt. Of je trekt je terug en durft je niet kwetsbaar op te stellen, waardoor je partner zich buitengesloten voelt.
Onzekerheid kan ook leiden tot:
- Jaloezie en controlerend gedrag
- Overmatig “people pleasing” – je doet alles om het de ander naar de zin te maken, ten koste van jezelf
- Vermijding van intimiteit uit angst om gekwetst te worden
- Snel opgeven bij de eerste problemen of conflicten
Hoe overwin je onzekerheid?
Gelukkig kun je aan je onzekerheid werken. Het vergt tijd en moeite, maar het is zeker mogelijk om zekerder te worden in jezelf en in je relaties:
- Werk aan je zelfbeeld: Maak een lijst van je positieve eigenschappen. Vraag vrienden wat zij waarderen aan jou. Focus op je sterke punten in plaats van alleen op je zwakke punten.
- Stop met vergelijken: Jouw relatie hoeft niet perfect te zijn zoals op social media. Iedereen heeft zijn eigen uitdagingen, ook al lijkt het van buitenaf perfect.
- Praat over je onzekerheid: Deel je gevoelens met je partner. Vaak blijkt dat je partner je veel meer waardeert dan je zelf denkt.
- Accepteer complimenten: Wanneer iemand je een compliment geeft, accepteer het in plaats van het weg te wuiven. Oefen met simpelweg “dankjewel” te zeggen.
- Wees realistisch: Niemand is perfect, en dat hoeft ook niet. Een goede relatie bestaat uit twee imperfecte mensen die van elkaar houden.
- Zoek professionele hulp: Als je onzekerheid je leven belemmert, overweeg dan therapie. Een therapeut kan je helpen om aan je zelfbeeld te werken.
Omgaan met afwijzing in dating en relaties
Afwijzing is een van de meest pijnlijke ervaringen in het datingproces en in relaties. Of het nu gaat om een eerste date die niet uitnodigt voor een tweede, een relatie die wordt beëindigd, of gevoelens die niet worden beantwoord – afwijzing doet pijn. Toch is het leren omgaan met afwijzing een essentiële vaardigheid als je wilt daten en relaties wilt aangaan.

Waarom doet afwijzing zo’n pijn?
Afwijzing activeert dezelfde delen van je hersenen als fysieke pijn. Dit is niet voor niets: evolutionair gezien was afwijzing door de groep levensgevaarlijk. Deze diepgewortelde reactie verklaart waarom afwijzing zo’n sterke emotionele impact heeft.
Een afwijzing kan een enorme impact hebben op onze emoties en ons zelfvertrouwen. Of het nu gaat om een date die niet doorging, een sollicitatie die werd afgewezen, of een relatie die eindigde – de pijn is vaak intens. Het gevoel dat je niet goed genoeg bent, kan je zelfbeeld ernstig aantasten.
Aanval op gevoel en eigenwaarde
Doordat het gevoel dat je ervaart als gevolg van afwijzing vaak verkeerd wordt geïnterpreteerd en beschouwd kan het snel leiden tot onveilige situaties en een negatieve spiraal waarin je terecht kunt komen. Een afwijzing kan je eigenwaarde aantasten en het gevoel geven dat je niet genoeg bent. Dit kan leiden tot zelfkritiek en negatieve gedachten over jezelf.
Het is belangrijk om te beseffen dat een afwijzing niet altijd iets zegt over jouw waarde als persoon. Soms past het gewoon niet, heeft de ander andere prioriteiten, of zit de timing niet goed. Een afwijzing is niet per definitie een oordeel over wie jij bent.
Geluk bij een ongeluk
Een tegenslag of afwijzing kan dan juist bedoeld zijn als een extra aanmoediging of bevestiging dat je klaar bent voor iets beters. Misschien was die relatie niet goed voor je, of was die baan niet de juiste match. Soms is een afwijzing eigenlijk een bescherming tegen iets dat niet bij je past.
Probeer afwijzing te zien als een omleidingsroute naar iets beters. Het kan even duren voordat je dit inziet, maar vaak blijkt achteraf dat een afwijzing je heeft geholpen om iets beters te vinden.

Afwijzing in de liefde
Wanneer je gevoelens hebt voor iemand en jezelf openstelt voor een mogelijke relatie, dan kun je jezelf kwetsbaar opstellen. Dit is moedig, maar brengt ook het risico van afwijzing met zich mee. Als die persoon jouw gevoelens niet beantwoordt, kan dit heel pijnlijk zijn.
Bij afwijzing in de liefde is het belangrijk om:
- Je gevoelens te erkennen en te verwerken
- Jezelf de tijd te gunnen om te rouwen
- Te accepteren dat niet elke liefde wederzijds is
- Je niet af te sluiten voor nieuwe liefde uit angst voor nieuwe afwijzing
Afwijzing in een relatie
Wanneer een relatie of een kortstondige date mislukt of wordt beëindigd, kan dit leiden tot gevoelens van afwijzing. Vooral als je niet degene was die de relatie beëindigde. Het gevoel dat je niet goed genoeg was of dat je iets verkeerd hebt gedaan, kan overweldigend zijn.
Na een relatiebreuk is het normaal om je afgewezen te voelen. Geef jezelf de tijd om te rouwen en verwerk je emoties. Praat met vrienden of familie, schrijf je gevoelens op, of zoek professionele hulp als je het moeilijk vindt om verder te gaan.
Praktische tips om met afwijzing om te gaan
Hier zijn concrete stappen die je kunnen helpen bij het verwerken van afwijzing:
- Erken je gevoelens: Het is oké om verdrietig, boos of teleurgesteld te zijn. Onderdruk je emoties niet, maar geef ze de ruimte.
- Personaliseer niet te veel: Een afwijzing betekent niet dat er iets mis is met jou. Vaak heeft het meer te maken met de ander of de situatie dan met jouw waarde als persoon.
- Leer ervan: Vraag jezelf af of er iets is dat je kunt leren van deze ervaring. Maar pas op dat je niet te hard voor jezelf bent.
- Omring je met steun: Praat met mensen die om je geven. Sociale steun is belangrijk bij het verwerken van afwijzing.
- Blijf actief: Sport, hobby’s en sociale activiteiten kunnen helpen om je beter te voelen en je zelfvertrouwen op te bouwen.
- Geef het tijd: Herstel van afwijzing kost tijd. Wees geduldig met jezelf.
- Blijf open staan: Laat een afwijzing je niet weerhouden om het opnieuw te proberen. De juiste persoon is er ergens.
Wanneer afwijzing een patroon wordt
Als je merkt dat je vaak wordt afgewezen en dit een patroon lijkt te worden, kan het waardevol zijn om te reflecteren op je datingstrategie. Kies je misschien vaak voor mensen die niet beschikbaar zijn? Of stuur je signalen uit die anderen afschrikken?
Soms kan het helpen om met een therapeut te praten die gespecialiseerd is in relaties en dating. Zij kunnen je helpen om patronen te herkennen en te doorbreken.
Hoe ga je om met een onbeantwoorde liefde?
Onbeantwoorde liefde is een van de meest pijnlijke emotionele ervaringen. Je hebt sterke gevoelens voor iemand, maar die persoon voelt hetzelfde niet voor jou. Het kan gaan om een vriend(in) op wie je verliefd bent geworden, iemand met wie je een paar dates hebt gehad, of zelfs iemand die al in een andere relatie zit. Hoe je er ook mee te maken krijgt, onbeantwoorde liefde doet pijn.

Waarom is onbeantwoorde liefde zo pijnlijk?
Bij onbeantwoorde liefde ervaar je alle emoties die bij verliefdheid horen – de vlinders, de constante gedachten aan de ander, het verlangen om bij die persoon te zijn – maar zonder de wederkerigheid die deze gevoelens zou kunnen bevredigen. Je zit vast in een situatie waarin je hoopt dat de ander van gedachten verandert, terwijl je diep vanbinnen vaak al weet dat dit waarschijnlijk niet zal gebeuren.
Onbeantwoorde liefde kan leiden tot:
- Constante verdriet en teleurstelling
- Obsessieve gedachten over de persoon
- Hoop die maar niet verdwijnt, ondanks duidelijke signalen
- Moeite om verder te gaan met je leven
- Vermijding van nieuwe romantische kansen
Herken wanneer liefde onbeantwoord is
Soms is het duidelijk dat je gevoelens niet worden beantwoord – bijvoorbeeld als de persoon het je expliciet vertelt. Maar vaak zijn de signalen subtieler. Let op deze tekenen dat je liefde waarschijnlijk niet wordt beantwoord:
- De persoon zoekt geen contact met jou of reageert alleen als jij contact opneemt
- Hij of zij praat met jou over andere mensen op wie hij/zij verliefd is
- Er is geen fysieke intimiteit of de persoon trekt zich terug bij je aanrakingen
- Je krijgt geen uitnodigingen voor één-op-één afspraken
- De persoon is duidelijk geïnteresseerd in iemand anders
- Hij of zij zegt expliciet dat jullie “gewoon vrienden” zijn
Loslaten van onbeantwoorde liefde
Het loslaten van onbeantwoorde liefde is moeilijk, maar noodzakelijk voor je eigen welzijn en geluk. Hier zijn stappen die kunnen helpen:
- Accepteer de realiteit: De eerste stap is accepteren dat je gevoelens niet worden beantwoord. Stop met hopen dat de situatie zal veranderen.
- Neem afstand: Het kan nodig zijn om (tijdelijk) afstand te nemen van de persoon. Constant in contact zijn maakt het loslaten alleen maar moeilijker.
- Verwijder herinneringen: Verwijder foto’s, berichten en andere dingen die je aan de persoon doen denken, althans tijdelijk.
- Focus op jezelf: Besteed tijd aan dingen die jou gelukkig maken. Ontwikkel nieuwe hobby’s, zie vrienden, werk aan persoonlijke doelen.
- Sta open voor nieuwe liefde: Ook al voelt het nu misschien niet zo, er zijn andere mensen met wie je een wederzijdse verbinding kunt hebben.
- Geef het tijd: Loslaten van sterke gevoelens kost tijd. Wees geduldig met jezelf en forceer niets.
Kun je vrienden blijven?
Een veelgestelde vraag is of je vrienden kunt blijven met iemand op wie je verliefd bent maar die jouw gevoelens niet beantwoordt. Het eerlijke antwoord is: dat hangt ervan af, en vaak is het in ieder geval in eerste instantie niet verstandig.
Als je direct probeert “gewoon vrienden” te blijven, blijven je romantische gevoelens waarschijnlijk bestaan. Elk contact voedt de hoop en maakt het moeilijker om los te laten. Het is vaak beter om eerst afstand te nemen totdat je gevoelens zijn afgenomen. Daarna kun je eventueel opnieuw contact opnemen als je merkt dat je romantische gevoelens verdwenen zijn.
Leer van de ervaring
Hoewel onbeantwoorde liefde pijnlijk is, kun je er ook van leren. Misschien leer je welk type persoon je aantrekt en of dit wel het juiste type voor je is. Of je leert meer over je eigen behoeften in een relatie. Deze inzichten kunnen waardevol zijn voor toekomstige relaties.
Anuptafobie: Hoe je angst voor eenzaamheid overwint
Anuptafobie is een minder bekende maar belangrijke angst: de angst om alleen te blijven of om nooit een partner te vinden. Het is het tegenovergestelde van bindingsangst. Mensen met anuptafobie zijn vaak zo bang om alleen te eindigen dat ze te snel in relaties stappen of te lang in ongezonde relaties blijven.

Wat is anuptafobie?
Anuptafobie is de irrationele en intense angst om nooit een levenspartner te vinden en alleen oud te worden. Deze angst kan zo sterk zijn dat het je leven en je keuzes domineert. Mensen met anuptafobie hebben vaak:
- Een constant gevoel van paniek over hun relatiesstatus
- De neiging om te snel te settelen voor de verkeerde partner
- Moeite om een relatie te beëindigen, zelfs als deze ongezond is
- Overmatige focus op het vinden van een partner
- Gevoelens van wanhoop wanneer ze single zijn
Signalen van anuptafobie
Hoe weet je of je anuptafobie hebt? Let op deze signalen:
- Je blijft in een ongelukkige relatie uit angst om niemand anders te vinden
- Je accepteert gedrag van een partner dat eigenlijk niet oké is
- Je bent al vroeg in een relatie bezig met trouwen en kinderen krijgen
- Je voelt paniek als een relatie niet werkt
- Je bent constant op zoek naar “the one” en kunt niet genieten van het single zijn
- Je vergelijkt jezelf constant met gekoppelde vrienden
- Je hebt het gevoel dat je leven pas begint als je een partner hebt
Hoe ga je om met anuptafobie?
Het overwinnen van anuptafobie begint met het erkennen van de angst en het begrijpen waar deze vandaan komt. Veel mensen met anuptafobie hebben een diepgewortelde overtuiging dat ze alleen pas waardevol zijn in combinatie met een partner. Dit kan komen door:
- Maatschappelijke druk om getrouwd te zijn op een bepaalde leeftijd
- Angst voor eenzaamheid
- Gebrek aan zelfvertrouwen en eigenwaarde
- Negatieve overtuigingen over alleenstaand zijn
Om anuptafobie te overwinnen:
- Leer alleen zijn: Oefen met tijd alleen doorbrengen en ontdek dat je ook zonder partner een vol en betekenisvol leven kunt hebben.
- Werk aan je eigenwaarde: Je waarde is niet afhankelijk van of je een partner hebt of niet.
- Bouw een rijk leven op: Investeer in vriendschappen, hobby’s, carrière en persoonlijke groei.
- Daag negatieve gedachten uit: Als je denkt “Ik zal nooit iemand vinden”, vraag jezelf dan af of dit echt waar is of een angstgedachte.
- Wees selectief: Het is beter om single te zijn dan in een slechte relatie. Wacht op iemand die echt bij je past.
De onderliggende oorzaken van relationele angsten
Alle relationele angsten die we hebben besproken – bindingsangst, verlatingsangst, jaloezie, onzekerheid en anuptafobie – hebben vaak gemeenschappelijke onderliggende oorzaken. Het begrijpen van deze oorzaken is een belangrijke stap in het overwinnen van je angsten.
Jeugdervaringen en hechtingsstijl
De basis voor hoe we relaties aangaan wordt gelegd in onze jeugd. De manier waarop onze ouders of verzorgers met ons omgingen, bepaalt grotendeels onze hechtingsstijl. Er zijn vier hoofdstijlen:
- Veilige hechting: Je voelde je veilig en geliefd. Als volwassene kun je gezonde relaties aangaan.
- Angstige hechting: Je was onzeker over de liefde van je verzorgers. Dit leidt vaak tot verlatingsangst en jaloezie.
- Vermijdende hechting: Je leerde dat je niet op anderen kunt vertrouwen. Dit kan leiden tot bindingsangst.
- Gedesorganiseerde hechting: Je ervaringen waren inconsistent of traumatisch. Dit kan leiden tot complexe relatiepatronen.
Traumatische ervaringen
Specifieke traumatische gebeurtenissen kunnen relationele angsten veroorzaken of versterken:
- Scheiding van ouders
- Verlies van een ouder
- Emotionele of fysieke verwaarlozing
- Misbruik in de jeugd
- Eerdere pijnlijke relatiebreuken
- Ontrouw in eerdere relaties
Lage eigenwaarde
Veel relationele angsten komen voort uit een laag zelfbeeld. Als je niet gelooft dat je waardevol bent, is het moeilijk om te geloven dat iemand echt van je kan houden. Dit kan leiden tot:
- Constant zoeken naar bevestiging
- Jaloezie en controlerend gedrag
- Te snel settelen voor de verkeerde partner (anuptafobie)
- Jezelf niet durven openstellen (bindingsangst)
Signalen herkennen bij jezelf en je partner
Het herkennen van relationele angsten is de eerste stap naar verbetering. Hier zijn signalen waar je op kunt letten:
Bij jezelf
- Je voelt intense angst bij de gedachte aan verlating of verbintenis
- Je hebt vaak negatieve gedachten over jezelf in relatie tot dating en relaties
- Je saboteert relaties bewust of onbewust
- Je hebt moeite met vertrouwen, in jezelf of in anderen
- Je voelt je vaak onzeker, ongeacht wat je partner zegt of doet
- Je hebt extreme reacties op kleine gebeurtenissen in je relatie
Bij je partner
- Hij/zij vraagt constant om bevestiging van je liefde
- Er zijn plotselinge stemmingswisselingen zonder duidelijke aanleiding
- Je partner trekt zich terug wanneer de relatie serieus wordt
- Er is extreem controlerend of jaloers gedrag
- Je partner vermijdt bepaalde gesprekken over de toekomst
- Er zijn inconsistente signalen over de relatie
10 Praktische stappen om relationele angsten te overwinnen
Nu we alle verschillende angsten hebben besproken, is het tijd voor concrete actie. Deze tien stappen kunnen je helpen om je relationele angsten te overwinnen:
1. Erken en accepteer je angst
Je kunt niet veranderen wat je niet erkent. De eerste stap is eerlijk zijn tegen jezelf over je angsten. Dit betekent niet dat je ze goed praat, maar dat je accepteert dat ze er zijn. Schaam je niet voor je angsten – ze zijn vaak het resultaat van eerdere ervaringen en niet iets waar je je voor hoeft te schamen.
2. Begrijp de oorsprong
Probeer te achterhalen waar je angsten vandaan komen. Was er een specifieke gebeurtenis? Een patroon in je jeugd? Eerdere negatieve relatie-ervaringen? Door de wortel van je angst te begrijpen, kun je er beter mee omgaan.
3. Werk aan je zelfbeeld
Veel relationele angsten komen voort uit een laag zelfbeeld. Investeer in jezelf:
- Maak een lijst van je positieve eigenschappen
- Vier je successen, hoe klein ook
- Omring je met mensen die je steunen en waarderen
- Praktiseer zelfcompassie – behandel jezelf zoals je een goede vriend zou behandelen
- Investeer in persoonlijke groei en ontwikkeling
4. Leer jezelf kennen
Voordat je een gezonde relatie met een ander kunt hebben, moet je een gezonde relatie met jezelf hebben. Besteed tijd aan zelfreflectie:
- Wat zijn je waarden?
- Wat maakt jou gelukkig?
- Wat zijn je grenzen in een relatie?
- Wat zijn je triggers en hoe kun je hiermee omgaan?
5. Communiceer open en eerlijk
Als je in een relatie zit, is open communicatie essentieel. Deel je angsten met je partner, niet als verwijt maar als informatie. Leg uit wat je voelt en wat je nodig hebt. Geef je partner de kans om je te begrijpen en te ondersteunen.
Gebruik “ik”-boodschappen:
- “Ik voel me onzeker wanneer…” in plaats van “Jij maakt me onzeker door…”
- “Ik heb behoefte aan…” in plaats van “Jij moet…”
6. Daag negatieve gedachten uit
Angsten gaan vaak gepaard met negatieve, irrationele gedachten. Leer deze gedachten te herkennen en uit te dagen:
- Negatieve gedachte: “Iedereen verlaat me uiteindelijk.”
- Uitdaging: “Is dit echt waar? Heb ik ook langdurige relaties en vriendschappen gehad?”
- Alternatief: “Sommige relaties zijn geëindigd, maar dat betekent niet dat alle toekomstige relaties ook zullen eindigen.”
7. Oefen met kwetsbaarheid
Veel relationele angsten leiden ertoe dat we ons afschermen en niet kwetsbaar durven op te stellen. Maar intimiteit vereist kwetsbaarheid. Begin klein:
- Deel een onzeker gevoel met een vriend
- Vraag om hulp wanneer je het nodig hebt
- Laat iemand zien dat je om hem/haar geeft
- Deel je echte gevoelens in plaats van wat je denkt dat de ander wil horen
8. Zorg voor jezelf
Zelfzorg is niet egoïstisch – het is noodzakelijk. Zorg dat je fysiek en mentaal gezond bent:
- Eet gezond en sport regelmatig
- Zorg voor voldoende slaap
- Praktiseer ontspanningstechnieken zoals meditatie of yoga
- Besteed tijd aan hobby’s en dingen die je leuk vindt
- Onderhoud vriendschappen en sociale contacten
9. Ga kleine stapjes
Je hoeft niet al je angsten in één keer te overwinnen. Ga stap voor stap:
- Als je bindingsangst hebt, oefen dan eerst met kleine verbintenissen
- Als je verlatingsangst hebt, oefen dan met kleine momenten van alleen zijn
- Als je jaloers bent, begin dan met vertrouwen in kleine dingen
Vier elke kleine overwinning. Elke stap vooruit is vooruitgang.
10. Wees geduldig met jezelf
Relationele angsten overwinnen is een proces, geen event. Het kost tijd, en er zullen ups en downs zijn. Wees geduldig met jezelf en geef niet op als je een terugval hebt. Herstel is zelden een rechte lijn.
Onthoud: het doel is niet om perfect te zijn of helemaal geen angst meer te hebben. Het doel is om te leren omgaan met je angsten zodat ze je leven en je relaties niet meer domineren.
Wanneer professionele hulp nodig is
Hoewel je veel zelf kunt doen om met relationele angsten om te gaan, zijn er situaties waarin professionele hulp noodzakelijk of in ieder geval zeer aan te raden is.
Signalen dat je hulp nodig hebt
- Je angsten belemmeren je dagelijks functioneren
- Je hebt herhaaldelijk relaties die op dezelfde negatieve manier eindigen
- Je angsten worden erger in plaats van beter
- Je hebt last van depressieve gevoelens of angstklachten
- Je gebruikt alcohol, drugs of andere middelen om met je gevoelens om te gaan
- Je hebt trauma’s uit het verleden die niet verwerkt zijn
- Je partner of vrienden uiten zorgen over je gedrag
- Je voelt je hopeloos over je situatie
Welke hulp is er beschikbaar?
Er zijn verschillende vormen van professionele hulp beschikbaar:
- Individuele therapie: Een-op-een gesprekken met een psycholoog of therapeut
- Relatietherapie: Als je in een relatie zit, kan relatietherapie helpen
- Groepstherapie: Praten met anderen die soortgelijke uitdagingen hebben
- EMDR: Specifiek voor trauma’s uit het verleden
- CGT (Cognitieve Gedragstherapie): Gericht op het veranderen van negatieve denkpatronen
- Schema-therapie: Diepgaande therapie voor diepgewortelde patronen
Geen schaamte voor hulp zoeken
Er is geen schaamte in het zoeken van professionele hulp. Integendeel, het laat zien dat je verantwoordelijkheid neemt voor je mentale gezondheid en dat je werkt aan een beter leven voor jezelf. Veel succesvolle, gelukkige mensen hebben op een gegeven moment in hun leven professionele hulp gezocht.
Een therapeut kan je tools en inzichten geven die je zelf moeilijk kunt vinden. Ze kunnen je helpen om patronen te doorbreken en nieuwe, gezondere manieren van denken en handelen te ontwikkelen.
Conclusie: Naar een toekomst met gezonde, liefdevolle relaties
Relationele angsten – of het nu gaat om bindingsangst, verlatingsangst, jaloezie, onzekerheid, of de angst om alleen te blijven – zijn uitdagend maar niet onoverkomelijk. Duizenden mensen voor je hebben geleerd om met deze angsten om te gaan en hebben uiteindelijk gezonde, liefdevolle relaties opgebouwd.
De reis naar het overwinnen van je angsten begint met erkenning. Door dit artikel te lezen, heb je al een belangrijke stap gezet. Je hebt kennis opgedaan over verschillende soorten angsten, hun oorzaken, en hoe je ermee kunt omgaan. Nu is het tijd voor actie.
Onthoud deze kernpunten:
- Je bent niet alleen: Veel mensen worstelen met relationele angsten
- Angsten zijn te overwinnen: Met tijd, inzicht en de juiste aanpak kun je vooruitgang boeken
- Zelfzorg is essentieel: Werk aan je zelfbeeld en algemene welzijn
- Communicatie is key: Wees open en eerlijk in je relaties
- Professionele hulp is oké: Aarzel niet om hulp te zoeken als je het nodig hebt
- Geduld is belangrijk: Verandering kost tijd – wees geduldig met jezelf
- Je verdient liefde: Ondanks je angsten verdien je een gezonde, liefdevolle relatie
De weg naar gezonde relaties is niet altijd gemakkelijk, maar het is absoluut de moeite waard. Elk stapje vooruit, hoe klein ook, brengt je dichter bij de liefde en verbinding die je verdient. Wees trots op jezelf voor elke stap die je zet, en geef niet op – ook niet als het even tegenzit.
Je toekomst kan er anders uitzien. Een toekomst waarin angst niet langer de baas is, waar je open kunt staan voor liefde, en waar je kunt genieten van diepe, betekenisvolle verbindingen met anderen. Die toekomst begint vandaag, met de keuze om aan jezelf te werken en niet toe te laten dat angst je leven bepaalt.
Succes op je reis naar gezonde, liefdevolle relaties. Je kunt dit!
🌟 Op zoek naar meer relatie advies? Ontdek ons complete blog overzicht met tientallen artikelen over gezonde relaties.

Welke online datingsite?
Welkom bij Welkeonlinedatingsite.nl! Wij zijn een team van gepassioneerde liefdesexperts met een achtergrond in psychologie en relatiedynamiek. Met onze kennis en expertise hebben we al honderden singles succesvol geholpen bij het vinden van liefde via diverse datingsites en -apps. Volg ons op sociale media voor waardevol advies, diepgaande inzichten en nuttige beoordelingen.